Maandelijks archief: augustus 2015

Wat niemand je eerder vertelde over zelfmoordgedachten.

Daar lag hij dan op intensive care. Een zelfmoordpoging achter de rug. Hij had zelf nog de hulpdiensten kunnen bellen. De meeste mensen denken dat meer mensen zelfmoord plegen tijdens de winter. Donkere, koude dagen. De feestdagen in het verschiet. Het blijkt niet correct te zijn. De ‘populairste’ maanden blijken juli en augustus te zijn, gevolgd door april en mei. Feestmaand december kent van alle maanden zelfs het laagste zelfmoordcijfer. Verrassend, he?

Zelfmoord is voor velen onbegrijpelijk en stuit vaak op veel onbegrip. Net zoals geestelijk lijden. Beide zijn vaak verbonden. Aan de doden kun je het niet vragen, maar het merendeel van zij die overleven vertellen dat ze de dood als enige uitweg zien. Vaak om het lijden te stoppen. Want op zo’n moment lijd je niet, je bént het lijden. Kun je je een pijn inbeelden die zo ondraaglijk is dat je alleen nog maar die pijn voelt. Hoe je je ook draait of keert, niets brengt soelaas. Hoe meer je je bewust wordt van die pijn en hoe meer je je aandacht er op richt, hoe groter ze wordt. Je voelt ze letterlijk in je lijf, niet langer draagbaar. Je wilt dat het ophoudt, dat er rust komt. Je komt in een tunnelvisie terecht die je gedachten en daden aansturen op het laten ophouden van de pijn. Helder denken kun je al lang niet meer. Als het maar ophoudt…

Zo zou het kunnen zijn. Het kan ook anders. Beeld je in dat je letterlijk blind van woede impulsief de hand aan jezelf legt. Bijvoorbeeld uit wraak. Huh? Wie doet er nu zoiets? Onbegrijpelijk is het niet. Je bent zooooo opgeslorpt door je emotie dat je er één mee bent. Je rationeel brein – de neocortex – is niet langer toegankelijk en je denkend vermogen is één zwart gat. Je denken en doen wordt gestuurd vanuit je emotioneel brein – ook wel limbisch brein genoemd – en vanuit je reptielenbrein dat vluchten, vechten of bevriezen aanstuurt. Zo kun je blind van woede zijn en in een impuls handelen. Zo de ander verwerpend. Een vorm van agressie, uit de pijn van zelf afgewezen te zijn, maar die naar jezelf gericht is. Vaak kennen we de dieperliggende redenen van ons handelen in een bewuste toestand niet, laat staan in een moment van hoge stress.

Het was niet zijn eerste keer. Mogelijk ook niet de laatste keer. Iets meer dan een week later zat hij alweer met zijn vrienden rond de tafel. Bijna alsof er niets gebeurd was, een fait divers. Alsof zijn leven gewoon zijn gangetje ging, zoals tevoren. Hetgeen ook exact is wat er gebeurt, een patroon dat zich herhaalt.
Hulp is zinloos als iemand er niet om vraagt. Willen die dan niet geholpen worden? Vaak liggen daar overtuigingen achter zoals bijvoorbeeld‘niemand kan mij helpen’, ‘problemen los je zelf op’, ‘ik ben niet gek’, … of levert dit gedrag een onbewust voordeel op zoals aandacht, zorg, liefde, … die er anders niet is. Gedrag ontstaat vanuit een positieve bedoeling voor onszelf, ook al lijkt het effect negatief. Omdat er zoveel op onbewust niveau gebeurt, zijn het blinde vlekken. Wanneer je bereid bent je blinde vlekken te ontdekken, ontstaat er ruimte. Inzicht geeft uitzicht.

Neem nu Anne. Ze heeft heel af en toe nog eens zelfmoordgedachten. Het verschil? Anne heeft ontdekt dat ze eigenlijk niet dood wilt. Ze wilt net ten volle in het leven staan. Wanneer de gedachten in haar opkomen, weet ze dat ze niet het signaal zijn om er uit te stappen. Ze zijn het signaal dat het te veel is geworden, dat de ‘lasten’ hoger zijn dan haar draagkracht. Dat de gedachten er komen als een alarmsignaal, als bescherming. Waar ze vroeger scenario’s maakte om er uit te stappen, maakt ze nu scenario’s hoe de lasten te verlichten en haar draagkracht te verhogen. Waar ze vroeger in strijd ging met de gedachten, zijn ze nu haar bondgenoot. Een bondgenoot die haar geleerd heeft beter naar haar lijf te luisteren, haar haar grenzen heeft doen ontdekken, haar zwakke en sterke kanten, waar ze energie uit haalt en waar ze energie verliest, hoe ze in elkaar zit en zichzelf kan helpen… Een bondgenoot die haar veer- en draagkracht heeft leren ontdekken en helpt groeien. Steeds minder en minder hoeft haar bondgenoot aan de bel te trekken.

We hebben de neiging om gedrag dat we als negatief ervaren af te wijzen, er tegen te vechten om dan met enige frustratie en irritatie te ervaren dat we in hetzelfde straatje blijven vastlopen. In het op zoek gaan waarom je iets doet – gedrag heeft immers een goede bedoeling voor jezelf – liggen inzichten die nieuwe mogelijkheden bieden. Het licht hoeft niet altijd uit, ook al kan dit een optie blijven. Jacky biedt het bijvoorbeeld houvast. Ook hij wil niet dood. Wanneer hij het moeilijk heeft, fantaseert hij wel eens over de dood. Omdat het idee dat er een uitweg is, hem houvast geeft om door te gaan. Hierdoor heeft hij niet het gevoel met zijn rug tegen de muur te staan. Hij fantaseert dan over de rust die hij zou voelen, en voelt dan rust. In die rust vindt hij dan weer de kracht om door te gaan. Vroeger voelde hij zich hierover schuldig. Nu heeft hij wat ogenschijnlijk negatief was, weten om te buigen tot iets dat hem kracht geeft.
Zoals elke medaille een keerzijde heeft, staat de dood niet enkel voor de dood.
Aan de andere kant vinden we er soms onze levenskracht in.

Met hartelijke groeten,
Carine

Ps:

  • Om privacy redenen wordt een fictieve naam gebruikt.
  • Naast mentale processen spelen er uiteraard ook fysieke processen een rol bij zelfmoordgedachten. Het doel van deze blog is niet om zelfmoord in kaart te brengen.
  • Heb je (al langer) zelfmoordgedachten, laat je begeleiden. Zoals je hierboven kon lezen, raak je in een tunnelvisie waardoor je niet langer helder kunt denken. Praat met je huisarts of bel 1813, de zelfmoordlijn – (0800 32 123 voor franstaligen). Je kan er anoniem terecht. Een luisterend oor, geen verwijten noch een oordeel.
  • Ken je iemand met zelfmoordgedachten of twijfel je, surf naar
    www.zelfmoord1813.be of bel 1813 (0800 32 123 voor franstaligen).

ZEST prikkelt en ontwikkelt de smaakpapillen voor meer werkgoesting en meer levensgeluk.
Voor meer informatie, surf naar www.uptozest.be.
Heb je een vraag, bemerking of wil je iets kwijt over dit blogbericht, mail naar carine@uptozest.be.

We zijn allemaal egoïsten. Ja, ook jij!

Ergens wachten vind ik zelden vervelend. Het is steevast ‘ik-tijd’. Om te lezen, te reflecteren, iets op te zoeken, iemand te bellen of gewoon helemaal in het hier en nu te genieten. Naast mij zat een groepje al enige tijd in een geanimeerd filosofisch gesprek. Uiteenlopende meningen en visies, het geeft dynamiek. Mijn aandacht bleef hangen toen één van hen repliceerde met ‘O ja? Wel stel dat je op een schip met je partner en kind zit. Het schip zinkt. Zowel je partner als je kind zijn in nood en geen van beiden kan zwemmen. Je kan maar één van hen redden. Wat doe jij dan?’
‘Ik kies om mijn partner te redden’, werd er geantwoord.
‘Wat?!’, reageerde een ander fel, ‘hoe kun je! Als ouder red je toch je kind!’
‘O, is dat zo? Ik zie kinderen als het verlengde van onze relatie. Een kind verlaat op een dag het huis. Uiteraard zou ik pijn en verdriet hebben om het verlies van ons kind maar mijn partner komt op de eerste plaats. Kinderen kunnen er nog komen he.’
‘Amai, hoe egoïstisch!’, reageerde de persoon die de vraag had gesteld geschokt en vervolgde: ‘Je praat alsof je een kind door een ander kunt vervangen!’.
‘Dat zeg ik niet. Dat doet het niet, nooit! Net zoals niemand je partner kan vervangen. Jij je mening, ik de mijne. Wat maakt die van jou dan juister, omdat het zo hoort misschien?’, werd meteen teruggekaatst. ‘Ik zou ook voor mijn kind kiezen hoor. Doe je dat niet instinctmatig?’, reageerde een derde peinzend, waarop een vierde gewoon toegaf dat het de kinderen zou redden omdat zij deze liever ziet dan haar partner.

Hoe het gesprek verder ging, weet ik niet want mijn afspraak kwam aan en we trokken verder de stad in. Wat bleef hangen, was de uitspraak over hoe egoïstisch de keuze van die ene persoon was. Kunnen we zeggen dat deze persoon zich laat leiden door een persoonlijke afweging van wat hij/zij* belangrijker vindt, ongeacht of dit hoort? Dat diegene die meteen fel reageerde mogelijkerwijs aangestuurd wordt door een plichtsgevoel – al dan niet beïnvloed vanuit een maatschappelijke context? Dat de derde persoon vertrekt vanuit de overtuiging dat je dit instinctmatig doet en de vierde vanuit een persoonlijke afweging beslist – zo lijkt het – maar in conflict zou komen tussen ‘wat hoort’ en wat zij zou verkiezen in het geval ze haar partner liever had gezien?  Zijn elk van de keuzes die hierboven gemaakt worden uiteindelijk niet de keuzes waarbij elke betrokkene zich het best bij voelt? Vanuit zijn/haar persoonlijke waarden, normen en overtuigingen? Hun visie op de wereld, hoe zij denken dat het hoort, op basis van wat zij belangrijk vinden? Gaat dit niet uit van het eigen belang, de eigen denkwijze of de eigen levenshouding?

Mag ik de advocaat van de duivel spelen? Is er hier één iemand die gereageerd heeft los van zijn/haar zienswijze, maar vanuit het belang van de partner en het kind? Is dat niet wat men  egoïsme noemt: gericht zijn op zichzelf en het eigen voordeel; bewust of onbewust geen rekening houden met het belang van andere mensen ?
Ja, maar er zijn ook nog altruïsten in de wereld, he; mensen die handelen vanuit het belang van anderen. Waarschijnlijk zat die gewoon niet bij in dat groepje.
Inderdaad, gelukkig is er ook altruïsme in de wereld. Mag ik toch nog even blijven uitdagen? Is altruïsme net als egoïsme ook niet een opvatting, waarde of levenshouding?
Zou het kunnen dat mensen die zich zo gedragen dat ook simpelweg doen omdat ze daar voor kiezen, omdat ze zich het best voelen bij anderen onbaatzuchtig te helpen? Is dat dan ergens ook niet eigenbelang? Of zouden er mensen zijn die voor altruïstisch gedrag kiezen terwijl ze zich daar ongelukkig bij voelen? Dan bedoel ik wel degelijk altruïsme in zijn zuivere vorm en niet het soortgelijk gedrag: jezelf afwijzen, jezelf geen recht van bestaan geven en vinden dat dienst voor anderen de enige rechtvaardiging is van je bestaan en hierbij zelfopoffering als hoogste morele plicht, deugd en waarde verheffen en ongelukkig met jezelf zijn.

Zijn we dan allemaal egoïsten? Volgens de aanhangers van universeel egoïsme zijn we dat inderdaad allemaal. Gedrag zou een evolutionaire functie hebben, en van daaruit een goede bedoeling voor jezelf hebben. Voor mij is er egoïsme en egoïsme. Zoals er altruïsme en altruïsme is. Een beetje zout brengt een gerecht op smaak, teveel zout maakt het oneetbaar. In assertiviteit zit egoïsme, het is opkomen voor je eigen belang zoals grenzen stellen en neen zeggen. In assertiviteit zit ook altruïsme want als je niet neen kunt zeggen dan kun je bijvoorbeeld roofbouw op je lichaam plegen, eronderdoor gaan en niet meer voor je gezin zorgen. Egoïsme en altruïsme zijn wat mij betreft beide kwaliteiten, die zoals elke kwaliteit een valkuil hebben. In het ene extreem verlies je de ander uit het oog, in het andere extreem verlies je jezelf uit het oog.

Even terug naar het groepje. Ik schreef opzettelijk hij/zij bij de persoon die zei voor de partner te kiezen. Ik vertelde het gebeurde aan verschillende mensen en gebruikte de ene keer ‘hij’ en de andere keer ‘zij’. Enig idee waar de meeste verontwaardiging bij klonk?
Juist. Een mooi voorbeeld van hoe je reactie gekleurd wordt door je opvattingen. We staan zo snel met een oordeel klaar, soms zelf met een ver-oordeling.
Willen we niet allemaal gerespecteerd worden, onszelf kunnen zijn, ruimte krijgen?
Hoeveel respect en ruimte geven we anderen, om zichzelf te zijn?
Egoïsme en altruïsme, nemen en geven.

Met hartelijke groeten,
Carine

ZEST prikkelt en ontwikkelt de smaakpapillen voor meer werkgoesting en meer levensgeluk.
Voor meer informatie, surf naar www.uptozest.be.
Heb je een vraag, bemerking of wil je iets kwijt over dit blogbericht, mail naar carine@uptozest.be.